|
مقالات
|
|
جواد بیات - آوای دل
|
|
جمعه ، 27 دی 1387 ، 21:41 |
|
تشخیص هنرمندان واقعی و فهمیدن معنای هنرمند ، در زمانی که اتفاق نادری به وقوع می پیوندد کار راحت تری ست . عکس العمل های هر فرد و هنرمندی نسبت به آن اتفاق می تواند نتایج جالبی در شناخته شدن شخصیت های هنرمندان ما داشته باشد . شجریان یکی از معدود هنرمندانی (به معنای واقعی کلمه) است که با هر پیشامدی برای جامعه خویش دل به سکوت خوش نکرده و نمی کند. او همواره به صورتی و در حد توان و تخصص خودش به یاری بهبود بخشیدن به درد جامعه شتافته است . کنسرت همنوا با بم نیز نمونه ای از این حرکات و هنرنمایی های یگانه اسطوره ی موسیقی جهان (اغراق نیست ، بلکه با اطمینان تمام می گویم که در تمام دنیا ، هنرمندی همانند شجریان نخواهید یافت) بود . سالها کنسرت نداشتن در ایران ، گروهی قوی ، آهنگسازی فوق العاده ، فاجعه ی بم و .... همگی باعث شدند که همنوا با بم تا ابد در اذهان دوستداران موسیقی بماند و جلوه ای از آرمانهای موسیقی برای مردم را در آن به رخ بکشد.
هدف از این مقوله بررسی تفاوت آوازهای استاد در همنوا با بم با سایر اجراها و کارهای ایشان است . صدای ملکوتی استاد را می توان در همنوا با بم به گونه ی تصور کرد که در کل طول اجرا یک بک گراند(پیش زمینه) تیره که همراه است با تم غم و اندوه در صدایش به وفور موج می زند و کسی که شجریان شناس باشد و عمری را با او و کارهای او گذرانده باشد متوجه این موضوع می شود که آن شور (به معنای شعف) همیشگی در صدای استاد وجود ندارد و دلیلش هم واضح است . شاید نوع اشعار هم یکی از دلایلی بود که غم صدای استاد بیشتر از همیشه به چشم بخورد. نقطه اوج این قضیه را میتوان در اجرای این شعر سایه مشاهده کرد :
برسان باده که غم روی نمود ای ساقی
این شبیخون بلا باز چه بود ای ساقی
حالیا عکس دل ماست در آیینه جام
تا چه رنگ آورد این چرخ کبود ای ساقی......
این قطعه که در انتهای همنوا با بم بر روی تیتراژ پایانی نیز گذاشته شده نشان دهنده ی اندوه خالصی ست که در صدای استاد وجود داشته و دارد . شجریان در همنوا با بم ، بیشتر قطعات خود را با میزان صدایی پایین و به اصطلاح بم ( پیانو ) اجرا کرد . بدون شک همه می دانند که حسین علیزاده ی بزرگ از کسانی است که غم را تمام و کمال می شناسد و نمونه های بی مانندی در تاریخ موسیقی ما دارد که نشان از آن داردکه هیچ آهنگسازی به اندازه ی او توانایی منتقل کردن اندوه را ندارد . یکی از نمونه های جاودانه اش قطعه ی تکرار ناشدنی و پر احساس "نینوا" و این اواخر نیز موسیقی " زیر تیغ " که اگر علیزاده نبود شاید مفهوم و معنای مضمونی زیر تیغ چیز دیگری می شد.!
استاد در بم ،خود را به نوعی شریک و هم درد آواره گان و داغ دیدگان می داند و خواسته که روحیه ی زیستن و امید به سازندگی دوباره را در آنها ایجاد کند . در قطعاتی که احتیاج دارد که اندکی از مصیبت های داغ دیده ها را تسکین بخشد به نوعی از صدای خود استفاده می کند و اصوات خارج شده از حنجره را به طرز استادانه ای راهنمایی می کند که شادی ای و امیدی در پس زمینه ی ذهن شنونده با شنیدن آن ایجاد می شود . شجریان بدون شک بزرگترین استاد صدادهی ست . او پس از سالهای متوالی به این نتیجه رسیده که چگونه صدای مورد نظر خویش را از حنجره اش خارج سازد و غم و اندوه را به شکل خارق العاده ای در آن بگنجاند .
از دیگر تفاوتهای آواز و صدای استاد در همنوا با بم با سایر اجراهایش می توان به ریتم سنگین تر قطعات اشاره کرد که در برخی اوقات، آنها را با متانت و صبوری خاص و مثال زدنی ای اجرا می کند و آرامش بیشتری را در قطعه ی خود جاری میسازد تا یادآور صبوری بعد از مصیبت باشد . به عبارتی مترونوم پایین تر قطعات نسبت به اجراهای پیشین ، لازمه ی این کنسرت با آن حال و هوای خاص خود بود . در انتهای کنسرت هم که مرغ سحر جاودانی استاد تمام چشم ها را پر از نم می کند و اینجاست که گوهر هنر و هنرمند معنا می یابد . مرغ سحری که دریچه ای دیگر از تکنیک هم صدایی و بهتر بگویم دو صدایی را برای ما باز می کند . آن اوج های بی نظیر که تلافی تمام بم خوانی طول اجرا را در می آورد . در مورد این مرغ سحر هر چه بگوییم کم است. در انتهای کنسرتهای استاد بدون شک مرغ سحر اجرا می شود اما این تافته ای جدا بافته است. و این کجا و آن کجا...
 |
